Áp dụng điều khoản sự kiện bất khả kháng để miễn trách nhiệm theo hợp đồng

Trong bối cảnh hiện nay khi mà sự thay đổi của các yếu tố kinh tế, chính sách và chính trị đang tác động mạnh mẽ đến các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, thì các điều khoản về sự kiện bất khả kháng hay yếu tố trở ngại khách quan sẽ trở nên đặc biệt quan trọng khi giúp một trong các bên trong hợp đồng giảm thiểu được các rủi ro từ việc chậm hoặc không thể thực hiện được nghĩa vụ theo hợp đồng, hay là cơ sở để điều chỉnh các điều khoản trọng yếu trong hợp đồng. Tuy nhiên thực tế khi xem xét các hợp đồng mẫu của một số doanh nghiệp và tham gia giải quyết tranh chấp, chúng tôi nhận ra rằng nhiều doanh nghiệp đang không chú trọng đến điều khoản về bất khả kháng này dẫn đến việc áp dụng các mẫu điều khoản mà chưa xét đến yếu tố thực tế có thể phát sinh, và tính hợp lý với bối cảnh giao dịch giữa các bên, cũng như chưa dự liệu đến các tình huống có thể phát sinh dựa trên việc đánh giá các yếu tố về chính sách, xung đột, biến động …Chính những điều này dẫn đến điều khoản chỉ mang yếu tố “hiện diện” trong hợp đồng mà không đảm bảo an toàn pháp lý cho chính doanh nghiệp.

Nội dung bài viết:

1. Sự kiện bất khả kháng là gì?

Hiện nay vấn đề về sự kiện bất khả kháng được quy định đầy đủ nhất tại Bộ luật dân sự 2015, tinh thần của pháp luật quy định theo hướng khi tình huống sự kiện bất khả kháng phát sinh thì bên bị ảnh hưởng được miễn trừ nghĩa vụ trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác trong hợp đồng. Theo đó pháp luật quy định sự kiện bất khả kháng là sự kiện xảy ra một cách khách quan không thể lường trước được và không thể khắc phục được mặc dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép. Như vậy trước khi xem xét đến việc hợp đồng quy định cách thức ứng xử của mỗi bên như thế nào khi xảy ra sự kiện bất khả kháng, thì trước hết các bên sẽ cần phải hiểu rằng sự kiện bất khả kháng phải thỏa mãn yếu tố khách quan không thể lường trước được và không khắc phục được (nằm ngoài khả năng can thiệp để khắc phục). Quy định về sự kiện bất khả kháng sẽ khá tương đồng với quy định về “ trở ngại khách quan” vì vậy sẽ có một số trường hợp các bên có sự hiểu nhầm dẫn đến áp dụng quy định sai, và vô hình trung trở thành bên bị vi phạm hợp đồng. Theo đó trở ngại khách quan là những trở ngại do hoàn cảnh khách quan tác động làm cho người có quyền, nghĩa vụ dân sự không thể biết về việc quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm hoặc không thể thực hiện được quyền, nghĩa vụ dân sự của mình.

2. Miễn trừ trách nhiệm khi xảy ra sự kiện bất khả kháng

Trong trường hợp hợp đồng của các bên được điều chỉnh bởi pháp luật dân sự thì pháp luật ghi nhận việc bên có nghĩa vụ không thực hiện đúng nghĩa vụ trong hợp đồng do sự kiện bất khả kháng thì không phải chịu trách nhiệm dân sự. Đối với trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hợp đồng vận chuyển thì trong trường hợp sự kiện bất khả kháng dẫn đến tài sản vận chuyển bị mất, hư hỏng hoặc bị hủy hoại trong quá trình vận chuyển thì bên vận chuyển không phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại. Đồng thời đối với chế định về bồi thường thiệt hại thì nghĩa vụ bồi thường thiệt hại cũng sẽ không phát sinh trong trường thiệt hại xảy ra là do sự kiện bất khả kháng. Tuy nhiên cần lưu ý rằng, bản chất hợp đồng là dựa trên ý chí thỏa thuận của các bên nhưng không trái quy định, chính vì vậy pháp luật ghi nhận các bên sẽ được miễn trừ trách nhiệm trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác. Việc ghi nhận các thỏa thuận khác trong hợp đồng khi xảy ra sự kiện bất khả kháng được hiểu là cách ứng xử mà các bên lựa chọn để buộc bên bị ảnh hưởng sẽ phải thực hiện để giảm thiểu thấp nhất những rủi ro cho bên còn lại. Đồng thời thỏa thuận cũng sẽ cần ghi nhận các tình huống mà các bên xác định đó là sự kiện bất khả kháng, thời hạn để khắc phục, thời hạn tạm dừng thực hiện nghĩa vụ, thời hạn diễn ra sự kiện bất khả kháng và các bên đồng ý quá thời hạn đó được phép chấm dứt hợp đồng mà không bị xem là vi phạm.

Tùy thuộc vào thỏa thuận của các bên mà hợp đồng sẽ được xây dựng theo phương án tùy chọn để áp dụng, theo đó các bên sẽ tùy chọn áp dụng những phương thức thực hiện khác theo thứ tự ưu tiên giảm dần trước khi lựa chọn đến việc ngừng thực hiện nghĩa vụ và tiến đến đến chấm dứt hợp đồng. Hay hiểu cách khác là điều khoản phải quy định về cách thức hành xử mà mỗi bên chấp nhận được khi sự kiện bất khả kháng xảy ra, mức độ thực hiện tới đâu sẽ tùy thuộc vào sự chi tiết của điều khoản tương ứng trong hợp đồng. Thực tế các nội dung về bất khả kháng mà các bên quy định hiện nay khá chung chung, các bên cần dựa vào tính chất hợp đồng, bối cảnh xung quanh, các yếu tố khách quan xét trong và bên ngoài lãnh thổ Việt Nam để từ đó ghi nhận một cách rõ ràng tại Hợp đồng.

Một số tình huống được xem là sự kiện bất khả kháng và ứng xử phù hợp quy định, ví dụ: Sự thay đổi đột ngột của chính sách và pháp luật, mà các bên không thể lường trước được, điển hình như việc quy định mới buộc ngừng xuất khẩu hay nhập khẩu một nhóm hàng nhất định mà trước đó không có bất kỳ quy định hạn chế nào về việc kinh doanh. Hay ảnh hưởng bởi thiên tai dẫn đến một bên không thể cung cấp đủ và kịp thời khối lượng nông sản do bị hư hại, hoặc không thể vận chuyển đến nơi đúng hạn bởi các phương tiện vận chuyển có thông báo để đảm bảo an toàn thì không được lưu thông…Trên cơ sở đó khi phát sinh sự kiện bất khả kháng, bên bị ảnh hưởng cần dựa vào thỏa thuận tại hợp đồng để thông báo kịp thời đến bên còn lại theo thời hạn đã ghi nhận, đồng thời cung cấp đầy đủ bằng chứng ghi nhận có phát sinh sự kiện bất khả kháng, và bên bị ảnh hưởng đã nỗ lực để tìm kiếm phương án khác, hoặc nỗ lực giảm thiệt hại cho bên còn lại.

Tóm lại, việc thiết lập điều khoản sự kiện bất khả kháng trong hợp đồng không chỉ đơn thuần là sao chép các quy định từ Bộ luật Dân sự, mà phải là quá trình đánh giá dựa trên đặc thù của từng giao dịch và biến động của thị trường. Một điều khoản bất khả kháng được coi là thành công khi nó thoát ra khỏi sự hiện diện hình thức để trở thành một cơ chế quản trị rủi ro chủ động.

Để thực sự được bảo vệ, doanh nghiệp cần lưu ý rằng điều khoản đó phải thực sự Cụ thể hóa (liệt kê các tình huống thực tế thay vì chỉ dùng cụm từ chung chung), Quy trình ứng phó (xác lập rõ thời hạn thông báo và nghĩa vụ giảm thiểu thiệt hại), và cuối cùng là Tính thiện chí (chứng minh nỗ lực khắc phục trước khi yêu cầu miễn trách). Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đầy rẫy những biến số khó lường như hiện nay, sự cẩn trọng trong việc thiết kế điều khoản này chính là khoảng cách giữa một doanh nghiệp vững vàng và một doanh nghiệp phải đối mặt với những tranh chấp pháp lý kéo dài không đáng có.

Thời gian viết bài: 10/03/2026

Bài viết ghi nhận thông tin chung có giá trị tham khảo, trường hợp bạn mong muốn nhận ý kiến pháp lý liên quan đến các vấn đề mà bạn đang vướng mắc, bạn vui lòng liên hệ với Luật sư của chúng tôi theo email info@cdlaf.vn

Vì sao chọn dịch vụ CDLAF

Chúng tôi cung cấp đến bạn giải pháp pháp lý hiệu quả và toàn diện, giúp bạn tiết kiệm ngân sách, duy trì sự tuân thủ trong doanh nghiệp;
Chúng tôi tiếp tục duy trì việc theo dõi vấn đề pháp lý của bạn ngay cả khi dịch vụ đã hoàn thành và cập nhật đến bạn khi có bất kỳ sự thay đổi nào từ hệ thống pháp luật Việt Nam;
Hệ thống biểu mẫu về doanh nghiệp, đầu tư được xây dựng và cập nhật liên tục sẽ cung cấp khi khách hàng yêu cầu, rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục;
Doanh nghiệp cập nhật kịp thời các chính sách và phương thức làm việc tại các cơ quan nhà nước có thẩm quyền;
Đội ngũ Luật sư của CDLAF nhiều năm kinh nghiệm hoạt động tại lĩnh vực Lao động, Doanh nghiệp, Đầu tư cùng với các cố vấn nhân sự, tài chính;
Quy trình bảo mật thông tin nghiêm ngặt trong suốt quá trình thực hiện dịch vụ và ngay cả khi dịch vụ được hoàn thành sau đó;

Bạn có thể tham thảo thêm: