Tác giả: 

• Trần Phương Nam – Luật sư
• Võ Nguyễn Trúc Linh – Bộ phận pháp lý

Từ ngày 01/03/2026, Luật Đầu tư 2025 chính thức có hiệu lực đã đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong việc quản lý nhà nước đối với dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tại Việt Nam. Suốt một thời gian dài dưới nền tảng của Luật Đầu tư 2020, quy trình thiết lập sự hiện diện thương mại của nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam luôn được vận hành theo cơ chế giấy phép mẹ – giấy phép con, đòi hỏi nhà đầu tư phải hoàn tất thủ tục xin cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (IRC) để phê duyệt dự án trước khi tiến hành thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (ERC). Mặc dù cơ chế này đảm bảo sự kiểm soát chặt chẽ của cơ quan quản lý nhà nước ngay từ giai đoạn tiền cấp phép, đồng thời cũng tạo ra một độ trễ nhất định đối với tiến trình gia nhập thị trường của dòng vốn ngoại. Nhằm giải quyết điểm nghẽn này, khung pháp lý mới theo Luật Đầu tư 2025 và dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành đã ghi nhận một bước chuyển dịch mang tính đột phá: cho phép nhà đầu tư nước ngoài thành lập tổ chức kinh tế trước, sau đó mới hoàn thiện các thủ tục pháp lý về đầu tư đối với dự án. Với việc đảo ngược quy trình so với Luật Đầu tư 2020, quy định mới được kỳ vọng sẽ giải quyết những vướng mắc của quy trình cũ, tạo điều kiện thu hút dòng vốn ngoại và đưa khung pháp lý của Việt Nam tiệm cận hơn với thông lệ quốc tế.

1. Bản chất của việc thiết lập tổ chức kinh tế theo mô hình mới

Theo các quy định tại dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Đầu tư 2025, trình tự thành lập tổ chức kinh tế của nhà đầu tư nước ngoài đã được tái cấu trúc một cách căn bản. Cụ thể, khi đầu tư dưới hình thức thành lập tổ chức kinh tế, nhà đầu tư nước ngoài được quyền tiến hành thành lập tổ chức kinh tế theo quy định của pháp luật về doanh nghiệp hoặc pháp luật chuyên ngành tương ứng. Điểm thay đổi mang tính cốt lõi ở giai đoạn này là thẩm quyền kiểm soát điều kiện gia nhập thị trường: cơ quan đăng ký kinh doanh (hoặc cơ quan có thẩm quyền tương ứng với loại hình tổ chức kinh tế) sẽ trực tiếp đảm nhiệm việc đánh giá, xem xét khả năng đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường đối với các ngành, nghề hạn chế tiếp cận thị trường áp dụng cho nhà đầu tư nước ngoài. Việc chuẩn hóa hồ sơ, trình tự và thủ tục thành lập tổ chức kinh tế ở bước này sẽ tuân thủ hoàn toàn theo pháp luật về doanh nghiệp, tạo ra sự thống nhất và rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính ban đầu.

Chỉ sau khi tổ chức kinh tế đã được thành lập hợp pháp và có tư cách pháp nhân, tổ chức này mới tiếp tục tiến hành các thủ tục đầu tư cho dự án theo quy định của pháp luật về đầu tư. Tuy nhiên, để ngăn chặn tình trạng doanh nghiệp vỏ bọc hoặc việc lẩn tránh thủ tục đầu tư, dự thảo Nghị định đã thiết lập một rào cản thời gian nghiêm ngặt. Theo đó, trong thời hạn tối đa 06 tháng kể từ ngày thành lập, tổ chức kinh tế bắt buộc phải hoàn thành thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư nhằm thực hiện dự án phù hợp với ngành, nghề kinh doanh đã đăng ký. Đây là một điều kiện mang tính giải trừ, bởi lẽ nếu nhà đầu tư thất bại trong việc hoàn tất thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư sau thời hạn 06 tháng nêu trên, chế tài áp dụng sẽ là bắt buộc giải thể tổ chức kinh tế theo quy định của pháp luật về đăng ký doanh nghiệp.

2. Cơ chế tách bạch giữa vốn điều lệ và vốn đầu tư

Sự linh hoạt của khung pháp lý mới không chỉ dừng lại ở trình tự cấp phép mà còn thể hiện rõ trong cơ chế quản lý vốn. Khác với tư duy truyền thống thường đồng nhất hoặc ràng buộc chặt chẽ tỷ lệ giữa vốn điều lệ và tổng vốn đầu tư, quy định mới khẳng định vốn điều lệ của tổ chức kinh tế do nhà đầu tư nước ngoài thành lập để thực hiện dự án đầu tư không nhất thiết phải bằng với vốn đầu tư của dự án đó. Sự tách bạch này cung cấp một công cụ cấu trúc vốn hiệu quả cho các nhà đầu tư, cho phép họ thiết kế cơ cấu tài chính linh hoạt dựa trên lộ trình giải ngân thực tế và khả năng tiếp cận các kênh huy động vốn. Trách nhiệm của tổ chức kinh tế lúc này là phải tuân thủ nghiêm ngặt tiến độ góp vốn và huy động các nguồn vốn khác để thực hiện dự án, đúng như những gì đã được ghi nhận và phê duyệt tại Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư.

3. Đánh giá tác động và khuyến nghị tuân thủ

Dưới góc độ thực tiễn pháp lý, việc chuyển đổi sang mô hình “ERC trước, IRC sau” là một điểm sáng, cho phép nhà đầu tư xác lập tư cách pháp nhân nhanh chóng để sớm thực hiện các giao dịch thiết yếu (như ký kết hợp đồng thuê đất, tuyển dụng nhân sự chủ chốt, mở tài khoản ngân hàng). Tuy nhiên, khoảng thời gian 06 tháng tạo ra một áp lực khổng lồ về mặt tuân thủ. Nếu dự án đầu tư có tính chất phức tạp, đòi hỏi phải giải trình công nghệ, đánh giá tác động môi trường hoặc vướng mắc về quy hoạch sử dụng đất dẫn đến việc xin Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư bị đình trệ quá hạn, doanh nghiệp sẽ phải đối diện với nguy cơ giải thể bắt buộc.

Do đó, các nhà đầu tư nước ngoài cần phải tiến hành thẩm định pháp lý và đánh giá tính khả thi của dự án đầu tư một cách toàn diện ngay từ trước khi nộp hồ sơ xin cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Việc chuẩn bị song song cả hai bộ hồ sơ (doanh nghiệp và đầu tư) là chiến lược tối ưu để đảm bảo việc chuyển tiếp từ giai đoạn thành lập sang giai đoạn phê duyệt dự án diễn ra liền mạch, tránh những tổn thất tài chính và pháp lý không đáng có do vi phạm thời hạn luật định.

Thời gian viết bài: 10/03/2026

Bài viết ghi nhận thông tin chung có giá trị tham khảo, trường hợp bạn mong muốn nhận ý kiến pháp lý liên quan đến các vấn đề mà bạn đang vướng mắc, bạn vui lòng liên hệ với Luật sư của chúng tôi theo email info@cdlaf.vn

Bạn có thể tham thảo thêm:

• Khi Nào Thì Doanh Nghiệp Áp Dụng Tạm Đình Chỉ Công Việc Người Lao Động?
• Cơ Chế Hòa Giải Trong Tố Tụng Dân Sự: Bản Chất Pháp Lý Và Bài Toán Tối Ưu Hóa Rủi Ro Cho Doanh Nghiệp
• Thủ tục đầu tư đặc biệt: Chính sách mới áp dụng cho dự án công nghệ cao và bán dẫn
• Đầu tư từ việt nam ra nước ngoài: Thủ tục thông thoáng, mở đường cho doanh nghiệp việt vươn tầm