Trong thực tiễn kinh doanh, đặc biệt là tại các doanh nghiệp startup hoặc doanh nghiệp vừa và nhỏ, thuật ngữ “góp vốn” thường được sử dụng một cách cảm tính, dẫn đến sự nhầm lẫn giữa góp vốn điều lệ và góp vốn kinh doanh.
Không ít trường hợp vì tâm lý tin tưởng hoặc ngại thủ tục hành chính, nhiều nhà đầu tư chấp nhận xác lập quan hệ qua những thỏa thuận hợp tác sơ sài, chỉ ghi nhận số tiền và tỷ lệ chia lãi mà bỏ qua việc đăng ký tư cách thành viên hay cổ đông công ty. Sự lệch pha giữa mục đích “muốn làm chủ” và hình thức “chỉ là đối tác” này chính là mầm mống cho những rủi ro pháp lý nghiêm trọng. Minh chứng rõ nét nhất nằm ở Án lệ số 78/2025 được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao thông qua vào ngày 24/12/2025 về xác định mục đích góp vốn vào công ty, nơi ranh giới giữa hai hình thức góp vốn này được phân định rạch ròi, để lại bài học đắt giá cho những ai nhầm lẫn về bản chất giao dịch.
1. Phân biệt góp vốn điều lệ và góp vốn kinh doanh
Để tránh nhầm lẫn, nhà đầu tư cần nhìn nhận rõ sự khác biệt bản chất giữa hai hình thức này.
Góp vốn điều lệ là việc một bên góp tài sản vào công ty để trở thành chủ sở hữu hoặc thành viên (đối với loại hình công ty TNHH) hoặc cổ đông (đối với loại hình công ty cổ phần). Để xác lập tư cách này, công ty phải thực hiện thủ tục đăng ký với cơ quan đăng ký kinh doanh. Theo đó, tên của bên góp vốn phải được cập nhật trên điều lệ công ty, giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, sổ đăng ký thành viên hoặc sổ đăng ký cổ đông.
Trong khi đó, góp vốn kinh doanh (thường dưới hình thức hợp đồng hợp tác kinh doanh): Là việc các bên cùng góp vốn để thực hiện một dự án hoặc hoạt động kinh doanh cụ thể. Hình thức này không làm phát sinh tư cách thành viên/cổ đông trong công ty. Quyền lợi chỉ giới hạn trong phạm vi hợp đồng.
2. Rủi ro pháp lý đối với bên góp vốn
Việc nhầm lẫn giữa góp vốn điều lệ và góp vốn hợp tác kinh doanh có thể dẫn đến nhiều rủi ro đáng kể:
Khó chứng minh bản chất giao dịch: Khi hợp đồng không thể hiện rõ mục đích và bản chất giao dịch, bên góp vốn sẽ gặp khó khăn trong việc chứng minh mình thực sự tham gia với tư cách là nhà đầu tư sở hữu vốn trong doanh nghiệp.
Không được công nhận tư cách thành viên/cổ đông: Nếu việc góp vốn không được thực hiện đúng trình tự, thủ tục pháp lý, bên góp vốn sẽ không được công nhận là thành viên hoặc cổ đông, dù đã thực tế chuyển tiền. Khi không được công nhận tư cách thành viên hoặc cổ đông của công ty, bên góp vốn sẽ không có các quyền quan trọng như: Quyền biểu quyết, tham gia quản lý, tiếp cận thông tin, hưởng lợi nhuận theo cơ chế cổ đông/thành viên…
Rủi ro khi tranh chấp xảy ra: Trong trường hợp tranh chấp, Tòa án thường sẽ xem xét bản chất giao dịch. Nếu xác định đây là quan hệ hợp tác kinh doanh, bên góp vốn thông thường chỉ có thể yêu cầu: Hoàn trả khoản tiền đã góp và lợi nhuận tương ứng (nếu có thỏa thuận), hoặc bồi thường thiệt hại (nếu có) và khó có thể yêu cầu công nhận tư cách cổ đông/thành viên hoặc yêu cầu chia tài sản doanh nghiệp.
Rủi ro về thuế và tuân thủ: Việc nhận lợi nhuận từ kết quả hợp tác kinh doanh có cơ chế kê khai thuế khác biệt so với việc nhận lợi nhuận được chia cho thành viên công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc cổ tức của cổ đông công ty cổ phần, dễ dẫn đến các sai sót về tuân thủ nếu không có sự tách bạch từ đầu.
3. Góc nhìn từ thực tiễn xét xử – Án lệ số 78/2025
Án lệ số 78/2025 đã làm rõ một ranh giới quan trọng giữa góp vốn điều lệ và góp vốn kinh doanh.
Theo nội dung án lệ, nhà đầu tư đã thực tế góp vốn vào công ty và được ghi nhận tại biên bản họp Hội đồng thành viên. Các bên thống nhất: lợi nhuận kinh doanh và thu nhập từ thanh lý tài sản sẽ được chia đều cho hai thành viên hiện hữu và nhà đầu tư này. Khi tranh chấp xảy ra, nhà đầu tư cho rằng đây là khoản góp vốn để trở thành thành viên, yêu cầu công ty thực hiện thủ tục đăng ký thành viên góp vốn và ghi nhận quyền sở hữu phần vốn góp tương ứng. Đại diện công ty phủ nhận tư cách thành viên của nhà đầu tư, cho rằng giữa các bên chỉ có thỏa thuận hợp tác kinh doanh chia lãi hàng năm, các bên không có thỏa thuận góp vốn để trở thành thành viên công ty. Tòa án nhận định nhà đầu tư tham gia góp vốn nhưng không thỏa thuận tham gia điều hành công ty, các bên không có thỏa thuận công nhận hay bổ sung nhà đầu tư làm thành viên công ty. Đồng thời về mặt thủ tục, các bên cũng không thực hiện đúng thủ tục góp vốn điều lệ theo Luật Doanh nghiệp, do đó bên góp vốn không có tư cách thành viên công ty.
Như vậy, có thể thấy rằng khi tranh chấp xảy ra, rủi ro cho bên góp vốn là rất lớn nếu không có thỏa thuận góp vốn cụ thể và không tuân thủ thủ tục đăng ký. Lúc này bên góp vốn không được công nhận tư cách thành viên hay cổ đông của công ty. Mọi quyền lợi chỉ được giải quyết dựa trên thỏa thuận mà các bên đã ký với nhau. Điều này khiến nhà đầu tư hoàn toàn mất quyền can thiệp vào các hoạt động cốt lõi của doanh nghiệp.
4. Biện pháp để phòng tránh rủi ro
Để bảo vệ quyền lợi hợp pháp và hạn chế tối đa các tranh chấp phát sinh trong quá trình đầu tư, các bên cần chú trọng thực hiện các biện pháp cụ thể sau đây:
Hiểu đúng bản chất của mỗi hình thức góp vốn và thiết kế giao dịch đúng ngay từ đầu: Nếu mục đích của bên góp vốn là muốn nắm quyền sở hữu, bên góp vốn cần yêu cầu ký kết bản thỏa thuận góp vốn vào vốn điều lệ công ty để trở thành thành viên góp vốn hoặc cổ đông chính thức. Theo đó, bên góp vốn sẽ tham gia điều hành, quản lý công ty và có đầy đủ quyền lợi của thành viên góp vốn theo quy định của pháp luật. Đặc biệt lưu ý, các bên không ký hợp đồng hợp tác kinh doanh nếu mục đích là xác lập quyền sở hữu vốn và nắm quyền quản trị doanh nghiệp.
Thực hiện đúng thủ tục góp vốn điều lệ: Các bên cần đảm bảo việc góp vốn được thực hiện đầy đủ theo quy định pháp luật, bao gồm việc ghi nhận trong điều lệ, sổ đăng ký thành viên/cổ đông và các thủ tục đăng ký cần thiết.
Kiểm tra và lưu trữ các chứng từ chứng minh tư cách thành viên hoặc cổ đông của công ty: Sau khi hoàn tất việc góp vốn, nhà đầu tư cần yêu cầu công ty cung cấp các tài liệu chứng minh quyền sở hữu vốn như: Sổ đăng ký thành viên/cổ đông, giấy chứng nhận phần vốn góp hoặc cổ phiếu, Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Đây là những chứng cứ pháp lý quan trọng để xác lập và bảo vệ quyền sở hữu vốn trong doanh nghiệp.
Tư vấn pháp lý trước khi giao dịch: Việc tham vấn luật sư trước khi ký kết thỏa thuận góp vốn sẽ giúp các bên nhận diện rủi ro và xây dựng cấu trúc giao dịch phù hợp, tránh các tranh chấp phát sinh về sau.
Tóm lại, sự minh bạch trong hình thức góp vốn là nền tảng bền vững cho mọi sự hợp tác. Đừng để sự thiếu hiểu biết về pháp lý hoặc tâm lý “ngại thủ tục” biến nhà đầu tư từ một người làm chủ thành một đối tác đứng bên lề sự phát triển của công ty.
Bài học từ Án lệ số 78/2025 là lời nhắc nhở đắt giá: Trong kinh doanh, sự tin tưởng cần được đặt trên nền tảng của các bằng chứng pháp lý vững chắc. Sự rõ ràng về mặt pháp lý không chỉ bảo vệ tài sản, mà còn là thước đo cho sự chuyên nghiệp và cam kết gắn bó lâu dài giữa các đối tác.
Thời gian viết bài: 12/03/2026
Bài viết ghi nhận thông tin chung có giá trị tham khảo, trường hợp bạn mong muốn nhận ý kiến pháp lý liên quan đến các vấn đề mà bạn đang vướng mắc, bạn vui lòng liên hệ với Luật sư của chúng tôi theo email info@cdlaf.vn
Vì sao chọn dịch vụ CDLAF
- Chúng tôi cung cấp đến bạn giải pháp pháp lý hiệu quả và toàn diện, giúp bạn tiết kiệm ngân sách, duy trì sự tuân thủ trong doanh nghiệp;
- Chúng tôi tiếp tục duy trì việc theo dõi vấn đề pháp lý của bạn ngay cả khi dịch vụ đã hoàn thành và cập nhật đến bạn khi có bất kỳ sự thay đổi nào từ hệ thống pháp luật Việt Nam;
- Hệ thống biểu mẫu về doanh nghiệp, đầu tư được xây dựng và cập nhật liên tục sẽ cung cấp khi khách hàng yêu cầu, rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục;
- Doanh nghiệp cập nhật kịp thời các chính sách và phương thức làm việc tại các cơ quan nhà nước có thẩm quyền;
- Đội ngũ Luật sư của CDLAF nhiều năm kinh nghiệm hoạt động tại lĩnh vực Lao động, Doanh nghiệp, Đầu tư cùng với các cố vấn nhân sự, tài chính;
- Quy trình bảo mật thông tin nghiêm ngặt trong suốt quá trình thực hiện dịch vụ và ngay cả khi dịch vụ được hoàn thành sau đó;
Bạn có thể tham thảo thêm:
- Rút Đơn Khởi Kiện Để Thương Lượng Ngoài Tố Tụng: Góc Nhìn Chiến Lược Trong Giải Quyết Tranh Chấp
- Giao dịch với người có liên quan và những điều kiện để giao dịch có hiệu lực
- Tác Động Pháp Lý Từ Việc Thu Hẹp Phạm Vi Dự Án Phải Chấp Thuận Chủ Trương Đầu Tư Theo Luật Đầu Tư 2025
- Bức Tranh Mới Về Ngành, Nghề Đầu Tư Kinh Doanh Có Điều Kiện Từ Năm 2026: Cắt Giảm Và Chuyển Đổi
