Tác giả: 

• Trần Phương Nam – Luật sư
• Trần Phạm Tường Vân – Chuyên viên pháp lý

Trong chiến lược cải thiện môi trường đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, Việt Nam đang từng bước đơn giản hóa các điều kiện gia nhập thị trường đối với doanh nghiệp. Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 (“Luật Đầu tư 2025”) đánh dấu một bước tiến quan trọng khi tiến hành rà soát toàn diện danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện và quyết định cắt giảm đáng kể số lượng ngành, nghề thuộc diện quản lý đặc thù. Sự thay đổi này không chỉ giúp giảm gánh nặng thủ tục hành chính cho doanh nghiệp mà còn phản ánh xu hướng chuyển đổi mô hình quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm, phù hợp với thông lệ quản lý hiện đại và yêu cầu thu hút đầu tư trong giai đoạn mới.

Bài viết này điểm lại các nội dung cắt giảm quan trọng trong danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện và những vấn đề doanh nghiệp cần lưu ý.

1. Ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện theo pháp luật đầu tư

Về nguyên tắc, nhà đầu tư có quyền thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh trong ngành, nghề mà Luật không cấm. Đối với ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện thì nhà đầu tư phải đáp ứng các điều kiện đầu tư kinh doanh theo quy định của pháp luật.

Theo khoản 1 Điều 7 Luật Đầu tư 2025, ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện là các ngành, nghề mà việc thực hiện hoạt động kinh doanh phải đáp ứng những yêu cầu nhất định vì các lý do như quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, đạo đức xã hội hoặc sức khỏe cộng đồng. Danh mục các ngành, nghề này được quy định tại Phụ lục IV của Luật Đầu tư.

Điều kiện đầu tư kinh doanh có thể được thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như giấy phép, giấy chứng nhận, chứng chỉ, văn bản xác nhận, chấp thuận của cơ quan có thẩm quyền hoặc yêu cầu khác mà cá nhân, tổ chức kinh tế phải đáp ứng để thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh mà không cần phải có xác nhận bằng văn bản của cơ quan có thẩm quyền. Việc đặt ra các điều kiện này nhằm bảo đảm sự kiểm soát của Nhà nước đối với các lĩnh vực có tác động đáng kể đến lợi ích công cộng, đồng thời duy trì trật tự và an toàn trong hoạt động kinh doanh.

2. Cắt giảm 38 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện so với quy định trước đây

Một điểm cải cách quan trọng của Luật Đầu tư 2025 là việc rà soát toàn diện danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Trên cơ sở đó, Quốc hội đã quyết định cắt giảm 38 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện và điều chỉnh phạm vi của 20 ngành, nghề khác.

Sau khi điều chỉnh, tổng số ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện đã giảm xuống 198 ngành, nghề, thấp hơn đáng kể so với danh mục trước đây. Tiêu biểu, 38 ngành, nghề sau đây đã được bãi bỏ điều kiện đầu tư kinh doanh, bao gồm:

3. Chuyển đổi phương thức quản lý: từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”

Bên cạnh việc thu hẹp số lượng ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, Luật Đầu tư 2025 và Dự thảo Nghị định hướng dẫn đã cụ thể hóa phương thức quản lý mới. Điểm mới nằm ở việc cơ quan nhà nước đã tách bạch rõ các lĩnh vực bắt buộc phải có giấy phép/chứng nhận trước khi hoạt động (tiền kiểm) thông qua một danh mục cụ thể (Phụ lục IV Dự thảo Nghị định).

Sự phân hóa này đồng nghĩa với việc nhiều lĩnh vực trước đây yêu cầu giấy phép sẽ được chuyển hoàn toàn sang cơ chế hậu kiểm. Doanh nghiệp được quyền tiến hành hoạt động kinh doanh ngay khi đáp ứng các tiêu chuẩn quy định tại điểm đ khoản 5 Điều 7 của Luật Đầu tư 2025, đi kèm với nghĩa vụ tự đảm bảo duy trì các điều kiện này và chịu sự thanh tra, giám sát của cơ quan chức năng trong suốt quá trình hoạt động.

4. Thời điểm áp dụng các quy định mới

Căn cứ điều khoản thi hành của Luật Đầu tư 2025, việc áp dụng các quy định mới sẽ được thực hiện theo lộ trình cụ thể như sau:

Về hiệu lực chung: Luật Đầu tư 2025 chính thức phát sinh hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/03/2026.

Về hiệu lực của Danh mục: Riêng quy định đối với Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện (Phụ lục IV ban hành kèm theo Luật) sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2026.

Lộ trình này đồng nghĩa với việc kể từ ngày 01/07/2026, đối với các lĩnh vực đã được bãi bỏ và đưa ra khỏi Danh mục, doanh nghiệp sẽ không còn phát sinh nghĩa vụ phải thực hiện thủ tục xin cấp giấy phép, chứng nhận hoặc đáp ứng các điều kiện đầu tư kinh doanh tiền kiểm như quy định pháp luật trước đây.

5. Tác động đối với doanh nghiệp và nhà đầu tư

Những thay đổi từ Luật Đầu tư sửa đổi được kỳ vọng sẽ mang lại một số tác động tích cực đối với môi trường kinh doanh.

• Thứ nhất, giảm rào cản gia nhập thị trường: Việc bãi bỏ một số điều kiện kinh doanh giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian chuẩn bị hồ sơ và giảm chi phí thủ tục hành chính.
• Thứ hai, thúc đẩy hoạt động khởi nghiệp và đầu tư: Khi số lượng ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện giảm xuống, nhà đầu tư – đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp khởi nghiệp – sẽ có nhiều cơ hội tiếp cận thị trường hơn.
• Thứ ba, tăng cường trách nhiệm tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp: Dù thủ tục cấp phép được đơn giản hóa, doanh nghiệp vẫn phải bảo đảm tuân thủ các quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn chuyên ngành và các nghĩa vụ pháp lý khác trong quá trình hoạt động.

Việc cắt giảm 38 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện theo Luật Đầu tư 2025 thể hiện nỗ lực của Việt Nam trong việc tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư và bảo đảm quyền tự do kinh doanh của doanh nghiệp. Song song với việc giảm bớt rào cản pháp lý, cơ chế quản lý mới cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về trách nhiệm tuân thủ của doanh nghiệp trong quá trình hoạt động.

Trong bối cảnh hệ thống pháp luật đầu tư không ngừng được hoàn thiện, việc theo dõi kịp thời các thay đổi quy định và chủ động đánh giá tác động pháp lý sẽ giúp doanh nghiệp tận dụng tốt hơn các cơ hội từ môi trường kinh doanh mới.

Thời gian viết bài: 16/03/2026

Bài viết ghi nhận thông tin chung có giá trị tham khảo, trường hợp bạn mong muốn nhận ý kiến pháp lý liên quan đến các vấn đề mà bạn đang vướng mắc, bạn vui lòng liên hệ với Luật sư của chúng tôi theo email info@cdlaf.vn

Bạn có thể tham thảo thêm:

• Thủ Tục Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài: Cấp Giấy Phép Doanh Nghiệp (ERC) Trước, Giấy Phép Đầu Tư (IRC) Sau
• Khi Nào Thì Doanh Nghiệp Áp Dụng Tạm Đình Chỉ Công Việc Người Lao Động?
• Cơ Chế Hòa Giải Trong Tố Tụng Dân Sự: Bản Chất Pháp Lý Và Bài Toán Tối Ưu Hóa Rủi Ro Cho Doanh Nghiệp
• Thủ tục đầu tư đặc biệt: Chính sách mới áp dụng cho dự án công nghệ cao và bán dẫn
• Đầu tư từ việt nam ra nước ngoài: Thủ tục thông thoáng, mở đường cho doanh nghiệp việt vươn tầm