Tác giả: 

• Trần Phương Nam – Luật sư 
• Hồ Thanh Quang – Chuyên viên pháp lý

Trong bối cảnh hoạt động mua bán và sáp nhập (M&A) tại Việt Nam năm 2026 tiếp tục tiếp tục ghi nhận đà tăng trưởng mạnh mẽ, đặc biệt từ dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), việc xác định chuẩn xác các nghĩa vụ pháp lý tiền giao dịch đóng vai trò quyết định đối với tiến độ và hiệu quả thương vụ.

Trên thực tế, một trong những rào cản pháp lý kéo dài thời gian (đặc biệt trong các lĩnh vực đặc thù như bất động sản, năng lượng, y tế) là thủ tục “Đăng ký góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp” của Nhà đầu tư nước ngoài (“NĐTNN”) tại cơ quan đăng ký đầu tư (thường được gọi là “thủ tục chấp thuận M&A”). Việc nhận diện đúng các trường hợp ngoại lệ không chỉ giúp nhà đầu tư tối ưu hóa thời gian hoàn tất giao dịch mà còn giảm thiểu đáng kể chi phí tuân thủ. Bài viết dưới đây tập trung phân tích các trường hợp được miễn trừ thủ tục này căn cứ theo quy định của Luật Đầu tư 2025.

1. Các trường hợp bắt buộc thực hiện thủ tục chấp thuận M&A

Căn cứ theo Điều 21 Luật Đầu tư 2025, NĐTNN bắt buộc phải thực hiện thủ tục chấp thuận M&A trước khi tiến hành giao dịch nếu thương vụ thuộc một trong các nhóm sau:

1. Giao dịch làm tăng tỷ lệ sở hữu của khối ngoại tại tổ chức kinh tế kinh doanh ngành, nghề tiếp cận thị trường có điều kiện đối với NĐTNN.
2. Giao dịch dẫn đến việc NĐTNN nắm giữ trên 50% vốn điều lệ của tổ chức kinh tế (áp dụng trong cả hai trường hợp: tăng tỷ lệ từ mức dưới hoặc bằng 50% lên trên 50%; hoặc tiếp tục tăng khi đã sở hữu trên 50%).
3. Tổ chức kinh tế mục tiêu đang có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại các khu vực trọng yếu về an ninh, quốc phòng (đảo, xã/phường/thị trấn biên giới, ven biển hoặc khu vực khác có ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh).

2. Các trường hợp ngoại lệ được miễn thủ tục chấp thuận M&A

Đối chiếu với các quy định nêu trên, nhà đầu tư khi cấu trúc giao dịch có thể xem xét các trường hợp sau đây để được miễn trừ bước thẩm định tại cơ quan đăng ký đầu tư:

Trường hợp 1: Tỷ lệ sở hữu của NĐTNN duy trì ở mức dưới hoặc bằng 50% và tổ chức kinh tế không kinh doanh ngành, nghề hạn chế tiếp cận thị trường đối với NĐTNN

Đây là cấu trúc có biên độ an toàn pháp lý cao nhất. Nếu công ty mục tiêu hoạt động hoàn toàn trong các lĩnh vực không hạn chế tiếp cận thị trường (NĐTNN được đối xử quốc gia tương tự nhà đầu tư trong nước), đồng thời hậu giao dịch, tổng tỷ lệ sở hữu của toàn bộ NĐTNN tại công ty mục tiêu không vượt quá ngưỡng 50%, giao dịch này đương nhiên được miễn thủ tục chấp thuận M&A.

Trường hợp 2: Tổ chức kinh tế có ngành, nghề hạn chế tiếp cận thị trường nhưng giao dịch không làm tăng tỷ lệ sở hữu của khối ngoại

Nhiều doanh nghiệp vẫn nhầm tưởng rằng cứ kinh doanh ngành nghề hạn chế tiếp cận thị trường đối với NĐTNN thì bất kỳ sự thay đổi cổ đông/thành viên nước ngoài nào cũng phát sinh thủ tục chấp thuận M&A. Thực tế, Luật Đầu tư 2025 xác định thủ tục chỉ phát sinh khi giao dịch làm tăng tỷ lệ sở hữu của NĐTNN.

Do đó, các giao dịch chuyển nhượng cổ phần giữa các NĐTNN trong cùng một công ty (Ví dụ: NĐTNN A bán toàn bộ 30% cổ phần cho NĐTNN B), hoặc NĐTNN mua lại phần vốn góp từ một NĐTNN khác khiến tổng tỷ lệ sở hữu của khối ngoại tại công ty mục tiêu được giữ nguyên, thì giao dịch đó không thuộc diện phải đăng ký thủ tục chấp thuận M&A.

Trường hợp 3: Giao dịch giữ các nhà đầu tư trong nước

Các giao dịch M&A diễn ra giữa 100% nhà đầu tư quốc tịch Việt Nam, không có sự tham gia của dòng vốn ngoại và không làm thay đổi bản chất sở hữu liên quan đến cấu trúc của tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (theo Điều 20 Luật Đầu tư 2025), sẽ không chịu sự chi phối của thủ tục này. Các bên chỉ cần tuân thủ thủ tục chuyển nhượng cổ phần/phần vốn góp theo Luật Doanh nghiệp.

Lưu ý rủi ro liên quan đến khu vực nhạy cảm: Dù giao dịch thỏa mãn điều kiện miễn trừ ở Trường hợp 1 hoặc 2, nếu trong quá trình thẩm định pháp lý phát hiện công ty mục tiêu đang có quyền sử dụng đất tại các khu vực biên giới, ven biển hoặc hải đảo, giao dịch sẽ bị điều chỉnh bởi quy định bắt buộc phải xin chấp thuận M&A. Điều này nhằm đảm bảo cơ quan đăng ký đầu tư thực hiện thủ tục lấy ý kiến thẩm định từ Bộ Quốc phòng và Bộ Công an.

3. Khuyến nghị

Việc tận dụng các quy định miễn trừ thủ tục chấp thuận M&A mang lại lợi thế cạnh tranh lớn về tiến độ thương vụ. Tuy nhiên, ranh giới pháp lý giữa việc “được miễn” và “phải đăng ký” tương đối mỏng manh do cơ chế ghi nhận ngành, nghề kinh doanh tại Việt Nam. Trước khi ký kết Hợp đồng Mua bán Cổ phần/Phần vốn góp (SPA), các nhà đầu tư cần thực hiện nghiêm ngặt 3 bước sau:

• Rà soát ngành, nghề kinh doanh tại công ty mục tiêu: Thực tiễn cho thấy nhiều doanh nghiệp mục tiêu có đăng ký các ngành, nghề hạn chế tiếp cận đối với NĐTNN nhưng trên thực tế không hoạt động. Tuy nhiên, cơ quan nhà nước vẫn căn cứ vào Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp để áp dụng thủ tục. Các bên cần cân nhắc thực hiện thủ tục rút/xóa bỏ các ngành, nghề này trước khi tiến hành M&A để đảm bảo tính hợp lệ cho việc miễn trừ.
• Rà soát chặt chẽ danh mục bất động sản: Rủi ro an ninh quốc phòng không chỉ phát sinh đối với quỹ đất tự mua, mà cả đất thuê, nhà xưởng thuê tại các khu vực nhạy cảm. Toàn bộ danh mục bất động sản cần được đối chiếu nghiêm ngặt với bản đồ địa giới hành chính để loại trừ rủi ro.
• Kiểm soát rủi ro tuân thủ chéo: Dù được miễn thủ tục chấp thuận M&A theo Luật Đầu tư, giao dịch vẫn có thể bắt buộc phải thực hiện thủ tục Thông báo tập trung kinh tế lên Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia nếu chạm các ngưỡng về tổng tài sản, doanh thu, trị giá giao dịch hoặc thị phần theo quy định của pháp luật cạnh tranh.

Thời gian viết bài: 20/05/2026

Bài viết ghi nhận thông tin chung có giá trị tham khảo, trường hợp bạn mong muốn nhận ý kiến pháp lý liên quan đến các vấn đề mà bạn đang vướng mắc, bạn vui lòng liên hệ với Luật sư của chúng tôi theo email info@cdlaf.vn

Bạn có thể tham thảo thêm:

• Thương Mại Điện Tử Xuyên Biên Giới Và Yêu Cầu Tuân Thủ Cho Nhãn Hàng Quốc tế
• Khung Pháp Lý Về Hỗ Trợ Doanh Nghiệp Khởi Nghiệp Sáng Tạo
• Chữ ký số, dấu thời gian và mã ID trong hợp đồng lao động điện tử
• Hướng Dẫn Cấp Mã ID Cho Hợp Đồng Lao Động Điện Tử Theo Thông Tư 08/2026/TT-BNV
• Cắt Giảm Ngành Nghề Kinh Doanh Có Điều Kiện Từ 01/7/2026
• Đầu Tư Ra Nước Ngoài Của Doanh Nghiệp FDI: Thủ Tục Theo NĐ 103/2026
• Người Nước Ngoài Sở Hữu Bất Động Sản Tại Việt Nam